NetwerkenWaar kan ik terecht?
Palliatieve zorg in het ziekenhuis - Palliatieve zorg in een palliatieve eenheid - Palliatieve zorg in het rusthuis - Palliatieve zorg in andere instellingen - Palliatieve zorg in het dagcentrum - Palliatieve zorg thuis
Palliatieve zorg is een recht, vastgelegd in de wetgeving. Dat betekent dat iedereen die dat wenst, waar hij of zij ook verblijft, palliatieve zorg mag inroepen. Palliatief zorg inschakelen, kan gedaan worden door de huisarts of de specialist, maar evenzeer door de patiënt zelf, zijn familie, een buur of een vriend of gelijk welke andere hulpverlener.
In Vlaanderen zijn er 15 netwerken palliatieve zorg die de dienstverlening palliatieve zorg uitmaken over een bepaalde regio.
Elke inwoner kan voor vragen, advies en ondersteuning terecht bij het Netwerk verantwoordelijk voor zijn gemeente.
Klik hier om te weten bij welk netwerk palliatieve zorg u terecht kan.
Palliatieve zorg beperkt zich niet tot zorg aan huis. Ook in de zorginstellingen is palliatieve zorg goed uitgebouwd.
Palliatieve zorg in het ziekenhuis
Elk ziekenhuis beschikt over een palliatief supportteam dat minstens bestaat uit een palliatief deskundig arts, een palliatief deskundig verpleegkundige en een psycholoog. Dit team komt op alle afdelingen van een ziekenhuis. Zij begeleiden de palliatieve patiënten die op een ziekenhuisafdeling zijn opgenomen of begeleiden de collega-zorgverleners van de desbetreffende afdelingen die instaan voor de zorg voor die patiënten. Zij nemen de tijd om te luisteren naar zowel patiënt en familie, of geven advies aan collega's bv. over het bestrijden van pijn en andere lichamelijke ongemakken of het opvangen van familie.
Vaak komt het palliatief supportteam spontaan langs in de ziekenkamer. Indien dit niet het geval mocht zijn, en u wenst toch een beroep te doen op het supportteam, dan mag u daar steeds om vragen. Vaak helpen zij bij de voorbereiding van een eventueel ontslag vanuit het ziekenhuis naar huis. De specialist, het supportteam of de sociale dienst kunnen daarbij aangeven dat het aangewezen is om de palliatieve thuiszorgequipe in te schakelen. Mocht dit nog niet gebeurd zijn in het kader van het ontslag, kan dit ook nog worden georganiseerd vanuit de thuissituatie zelf.
Palliatieve zorg in de palliatieve eenheid
De palliatieve eenheid heeft een zeer aparte plaats in het ziekenhuis. Het is een - meestal afgescheiden - geheel van, in principe 6 tot 12 kamers, waar een zeer huislijke sfeer heerst. De mensen die er verblijven zijn uitbehandeld en kunnen of willen niet thuis verblijven. Het personeelskader is er groter dan op een doorsnee ziekenhuisafdeling, zodat men meer tijd kan vrijmaken voor niet louter medische handelingen en is er veel aandacht voor psycho-sociale zorg, rouwzorg en emotionele ondersteuning. Niet enkel de patiënt is er welkom, ook voor de familie wordt er meer tijd vrijgemaakt. Meestal mag de familie vrij in en uit lopen en is ze niet gebonden aan de bezoekuren. Om de ziekenhuizen in uw regio te kennen die over een palliatieve eenheid beschikken, klik hier.
Palliatieve zorg in het rusthuis
Elk rusthuis met RVT-bedden heeft een palliatief referentiepersoon. Ook de coördinerend en raadgevend arts van het rusthuis speelt een rol in de palliatieve zorg binnen de instelling. De meeste rusthuizen hebben een actief supportteam uitgebouwd. Een palliatieve referent of een palliatief supportteam binnen RVT vervult een gelijkaardige functie als het palliatief supportteam binnen een ziekenhuis of de palliatieve thuiszorgequipe. Zij begeleiden palliatieve bewoners en/of bieden ondersteuning en advies aan collega-zorgverleners. Zij zijn meestal betrokken bij multidisciplinaire overlegmomenten waarop ethische vraagstukken of beslissingen betreffende het levenseinde uitgeklaard worden.
Iedere instelling hoort minstens over een eigen visie op palliatieve zorg te beschikken. Voor zover deze niet gecommuniceerd is, kan u deze steeds opvragen.
In rusthuizen wordt doorgaans hetzelfde principe gehanteerd als in de thuiszorg : er wordt een goede zorg geboden in de instelling zelf, zodat elke ziekenhuisopname die niet strikt medisch noodzakelijk is zoveel mogelijk wordt vermeden en de bewoner in zijn eigen vertrouwde omgeving kan blijven en ook in het rusthuis kan overlijden. Indien een situatie te moeilijk, te complex of te tijdsintensief is, kan het rusthuis beroep doen op bijstand vanuit de palliatieve thuiszorgequipe.
Palliatieve zorg in andere instellingen
Een beperkt aantal rusthuizen beschikt enkel over rustoord-bedden (met lage zorggraad). Zij beschikken meestal niet over een eigen referentiepersoon. Daarnaast kennen we een aantal andere zorginstellingen waar mensen permanent verblijven, zoals het psychiatrisch verzorgingstehuis, de instellingen voor mensen met een (mentale) handicap, huizen voor beschut wonen. Binnen al deze instellingen kan beroep gedaan worden op de palliatieve thuiszorgequipe voor palliatieve begeleiding van bewoners.
Palliatieve zorg in het palliatief dagcentrum
In sommige regio's is er een palliatief dagcentrum actief, waar de patiënt gedurende een aantal dagen per week overdag terecht kan. Het dagcentrum is een niet-medische omgeving, waar de patiënt toch de zorgondersteuning kan krijgen die hij nodig heeft. Voor de rest brengt hij er de dag door in het gezelschap van lotgenoten en vrijwilligers, wat voor heel wat mensen een deugddoende en ondersteunende ervaring is. Voor de familie kan het een stukje verlichting brengen van de zorg, zodat de draagkracht voldoende groot blijft om de patiënt de kans te geven om thuis te blijven wonen. In Oost-Vlaanderen is er geen palliatief dagcentrum voorhanden. In sommige afdelingen voor dagopvang van rusthuizen kunnen palliatieve patiënten wel terecht. Vanzelfsprekend is de beleving anders, aangezien de patiënt niet zozeer tussen lotgenoten terecht komt, maar eerder tussen zorgbehoevende bejaarden.
Palliatieve zorg is een multidisciplinaire zorg, waarin elke zorgverlener een eigen rol heeft (of kan hebben)
Palliatieve zorg thuis
De huisarts
De huisarts is uw eerste aanspreekpersoon en heeft de leiding en eindverantwoordelijkheid over de behandeling van de patiënt. Hij roept bijkomende zorg van andere hulpverleners in als hij dat belangrijk of wenselijk vindt voor de patiënt en zijn familie, of ter ondersteuning van zichzelf. De palliatieve thuiszorgequipe komt enkel tussen met goedkeuring van de huisarts.
Visites aan de huisarts zijn voor palliatieve patiënten gratis. De huisarts dient daartoe eerst een attest in te vullen en op te sturen naar de adviserend geneesheer van het ziekenfonds. Daarna maakt hij gebruik van een specifiek nomenclatuurnummer waardoor de palliatieve patiënt vrijstelling van rem-geld geniet.
Het is belangrijk de zorg die men wenst op het einde van het leven te bespreken met de eigen huisarts. Op die manier is hij op de hoogte van eventuele specifieke vragen, wensen en verwachtigen. Elke huisarts heeft een eigen visie en ethiek met betrekking tot het levenseinde en daar heeft hij ook recht op. Het is belangrijk dat de patiënt daarvan op de hoogte is, zeker als er zaken aan de orde zijn zoals euthanasie.
De kinesist
Heel wat kinesisten zijn vrij sterk op revalidatie gericht. In het kader van een palliatieve begeleiding heeft dit weinig zin. Palliatieve kinesitherapie, gericht op het zo lang mogelijk zelfstandig functioneren en/of op een maximaal comfort, kan daarentegen een grote meerwaarde zijn voor de patiënt.
Voor palliatieve kinesitherapie - indien op medisch voorschrift en met een maximum van 1 beurt per dag - geldt vrijstelling van remgeld en is dus kostenloos voor de patiënt.
De Oost-Vlaamse netwerken ontwikkelden in samenwerking met een aantal kinesitherapeuten een folder waarin de mogelijkheden en meerwaarde worden toegelicht. Klik hier om de folder te downloaden.
De thuisverpleging
Ook de thuisverpleging kan - aanvullend op hun gebruikelijke zorgverlening - een aantal aspecten van palliatieve zorg opnemen. Dit betekent dat zij meerdere keren per dag aan huis komen en zo een meer intensieve zorgondersteuning kunnen bieden. Zij moeten een 24-uur permanentie kunnen garanderen en samenwerken met een palliatieve thuiszorgequipe of een palliatieve referent verbonden aan de eigen organisatie.
Een verpleegkundige die een patiënt met een palliatief dossier begeleidt, heeft recht op een verhoogde tussenkomst vanwege de gezondheidszorg (RIZIV).
Palliatieve thuiszorgequipe
Aanvullend op de traditionele zorgverleners in de thuiszorg (huisarts, thuisverpleging, thuiszorg, etc. ) kan ook de palliatieve thuiszorgequipe worden ingeschakeld. Zij beschikken over een grote deskundigheid wat betreft palliatieve zorg. De palliatief verpleegkundigen bieden ondersteuning aan patiënt en familie en geven advies aan de zorgverleners.
Meer over hun dienstverlening is te vinden onder 'Dienstverlening netwerk'